Cmentarze,  Cmentarze ewangelickie,  Katalog miejsc,  Polecane

Trzepowo – cmentarz ewangelicki

Województwo: pomorskie
Powiat: gdański
Gmina: Przywidz
Rodzaj obiektu: cmentarz ewangelicki
Data założenia: XIX w.
Historyczna nazwa miejscowości: Strippau

 

Trzepowo, malownicza wieś, kryje w sobie ślady bogatej przeszłości, w tym pozostałości dawnego cmentarza ewangelickiego, który został odnowiony w 2008 roku. Ta nekropolia, usytuowana na leśnym wzgórzu, stanowi ważne świadectwo wielokulturowej historii regionu i społeczności ewangelickiej, która niegdyś zamieszkiwała te tereny.

Lokalizacja
Historia Trzepowa i Gminy Przywidz

 

Historia Trzepowa jest nierozerwalnie związana z dziejami Pomorza Gdańskiego. Wieś, znana również pod niemiecką nazwą Strippau oraz kaszubską Trzépòwò, przechodziła różne koleje losu i przynależności administracyjnej.

Początki osadnictwa na terenie gminy Przywidz sięgają odległych czasów, o czym świadczą znaleziska archeologiczne datowane na młodszą epokę kamienia. W okolicach wsi Klonowo, Przywidz i Trzepowo archeolodzy zlokalizowali również osady prasłowiańskie. Pierwsza wzmianka historyczna dotycząca regionu Przywidza pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku. W dokumencie z 1294 roku książę pomorski Mściwój II nadał majątki Przywidz, Trzepowo i Klonowo zakonowi cystersów z Eldeny, co w 1328 roku potwierdził król Władysław Łokietek. Od 1466 roku, na mocy drugiego pokoju toruńskiego, losy Przywidza i okolic związane były z Królestwem Polskim.
Dobra te często zmieniały właścicieli, początkowo należały do biskupów kujawskich, a po reformacji do protestanckiej rodziny Linde. W XVI wieku w Przywidzu istniał drewniany kościół rzymskokatolicki, który stał w miejscu obecnego cmentarza. Wraz z rozprzestrzenianiem się protestantyzmu na tych terenach, wzniesiono w Przywidzu zbór, który na początku XVIII wieku przeszedł w ręce katolików, gdy ówczesna dziedziczka Barbara Lindówna przyjęła katolicyzm.
Po rozbiorach Polski, tereny gminy Przywidz znalazły się w granicach Prus. Pod koniec XIX wieku w dokumentach wzmiankowany jest już kościół i szkoła ewangelicka w Przywidzu. Trzepowo przechodziło różne etapy przynależności administracyjnej, będąc częścią Prus Zachodnich (1878-1920), Wolnego Miasta Gdańska (1920-1939), Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie (1939-1945), a po II wojnie światowej województwa gdańskiego.

Parafia ewangelicka w Przywidzu (niem. Mariensee)

 

Parafią ewangelicką związaną z Trzepowem była parafia Przywidz (niem.Mariensee). Nowy kościół ewangelicki w Mariensee został zbudowany w latach 1830-1832, co oznaczało ponowne ustanowienie parafii. Fakt ten sugeruje, że Trzepowo, jako część gminy Przywidz, należało do tej właśnie parafii.
Parafia ewangelicka Mariensee powstała w 1832 roku z miejscowości należących wcześniej do parafii Löblau, Schönberg, Schöneck i Rheinfeld. Budowa znaczącego neogotyckiego kościoła na początku XIX wieku wskazuje na znaczną populację ewangelicką w Przywidzu i okolicznych wsiach, w tym w Trzepowie, w tym okresie.

Cmentarz ewangelicki w Trzepowie. Położenie i stan obecny

 

Cmentarz ewangelicki w Trzepowie położony jest na leśnym wzgórzu i datowany jest na XIX wiek. Jest nieczynny od ponad 50 lat, a ostatni pochówek miał miejsce w połowie XX wieku.
Dojście do niego prowadzi leśną drogą, około 150 metrów od szosy prowadzącej do Przywidza.
W 1986 roku na terenie nekropolii zinwentaryzowano 224 mogiły ziemne i umocnione oraz 7 nagrobków.
Cmentarz był w dużej mierze zapomniany i zarośnięty aż do prac renowacyjnych w 2008 roku. Uczniowie Szkoły Podstawowej w Trzepowie, pod opieką nauczyciela Cezarego Bach-Żelewskiego, podjęli się jego oczyszczenia i uporządkowania w ramach projektu "Ruhe in Frieden", finansowanego przez Fundację Wspomagania Wsi. W prace zaangażowali się również urzędnicy gminy Przywidz, a finansowe wsparcie zapewniły Gminny Ośrodek Kultury w Przywidzu, Rada Rodziców SP w Trzepowie oraz Rada Sołecka. Pomoc w postaci darmowych drwali do wycięcia zarośli i krzewów zaoferowało Nadleśnictwo Kolbudy. Podczas prac uczniowie odkryli i uporządkowali 160 nagrobków. Niestety, większość marmurowych płyt z nazwiskami zmarłych została rozkradziona lub uległa zniszczeniu. Do dziś na cmentarzu zachowały się w dobrym stanie  aleje lipowe, które nadają temu miejscu wyjątkową atmosferę.

Projekt renowacji jest współczesnym przykładem dążenia do zachowania pamięci historycznej i uznania różnorodnego dziedzictwa kulturowego i religijnego regionu. Inicjatywa podjęta przez lokalną szkołę, przy wsparciu społeczności i władz lokalnych, w celu odrestaurowania zaniedbanego cmentarza wskazuje na rosnące docenienie lokalnej historii i dziedzictwa kulturowego, niezależnie od konkretnego wyznania. Zachowanie tego historycznego miejsca jest ważne jako świadectwo różnorodnej przeszłości religijnej i kulturowej regionu.

Galeria
Lokalizacja
Źródła

 

  1. Karta cmentarza: nr karty: 15037, data dokumentu: 1986-11-01, autor: Olszewska-Hellmann G.
    Zasób: Ewidencja zabytków nieruchomych. Identyfikator: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_22_EN.114078
  2. Historia - UG Przywidz, online: https://przywidz.pl/historia.html, dostęp: 28.06.2024.
  3. gminny program opieki nad zabytkami gminy przywidz na lata 2023-2026 - Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego, online: https://edziennik.gdansk.uw.gov.pl/WDU_G/2023/437/oryginal/akt.pdf, dostęp: 28.06.2024.
  4. Trzepowo. Groby w lesie jak lekcja historii. Uczniowie odnowili zapomniany cmentarz | Warszawa Nasze Miasto, online: https://warszawa.naszemiasto.pl/trzepowo-groby-w-lesie-jak-lekcja-historii-uczniowie/ar/c8-6919159, dostęp: 28.06.2024
  5. Szkoła Podstawowa w Trzepowie, online: http://szwajcaria-kaszubska.pl/kaszuby/spolecznosc/item/2735-szkola-podstawowa-w-trzepowie, dostęp: 28.06.2024.

Dołącz do naszej akcji
Zobacz też inne obiekty w pobliżu